Uluslararası evliliklerin, sınır ötesi yerleşimlerin ve Türkiye’de ikamet eden çok uluslu ailelerin artmasıyla birlikte, yabancılık unsuru taşıyan boşanma davaları Türk Milletlerarası Özel Hukukunun en kritik uygulama alanlarından biri haline gelmiştir.
Türkiye’de ikamet eden yabancı uyruklular ya da bir Türk vatandaşıyla evli olan yabancılar; Türk mahkemelerinde boşanma davası açıp açamayacaklarını, davada hangi ülke hukukunun uygulanacağını ve duruşmalara bizzat katılma zorunluluklarının bulunup bulunmadığını sıklıkla araştırmaktadır.
4721 sayılı Türk Medeni Kanunu (TMK) ve 5718 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun (MÖHUK) çerçevesinde yabancıların Türkiye’de boşanma süreçlerine ilişkin temel esaslar şunlardır:
1. Yabancı Uyruklular Türkiye’de Boşanma Davası Açabilir mi? (Milletlerarası Yetki)
5718 sayılı MÖHUK m. 40 uyarınca, Türk mahkemelerinin milletlerarası yetkisi Türk iç hukukunun yer itibarıyla yetki kurallarına göre tayin edilir.
Türk Medeni Kanunu’nun 168. maddesi uyarınca boşanma davası; eşlerden birinin yerleşim yeri veya davadan önce son defa altı aydan beri birlikte oturdukları yer Aile Mahkemesinde açılır. Dolayısıyla, eşlerin her ikisi de yabancı olsa dahi, tarafların Türkiye’de mutad meskeni (yerleşik ikameti) bulunuyorsa dava Türk Aile Mahkemelerinde görülebilir.
2. Boşanma Davasında Hangi Ülke Hukuku Uygulanır?
Yabancı uyruklu bir kişinin taraf olması, davaya doğrudan yabancı hukukun veya doğrudan Türk hukukunun uygulanacağı anlamına gelmez. 5718 sayılı MÖHUK m. 14/1 uyarınca uygulanacak hukuk kademeli bir bağlama kuralına tabi tutulmuştur 17:
- Müşterek Millî Hukuk: Eşler aynı devletin vatandaşı ise boşanma sebepleri ve hükümlerine eşlerin ortak milli hukuku uygulanır.
- Müşterek Mutad Mesken Hukuku: Eşler ayrı vatandaşlıklara sahipse (örneğin biri İngiliz diğeri Türk vatandaşı ise), tarafların ortak mutad mesken hukuku uygulanır. Eşlerin evlilik birliğini sürdürdükleri ortak yaşam merkezi Türkiye ise davada Türk hukuku uygulanır.
- Türk Hukuku (İkincil): Tarafların ortak mutad meskeni yoksa Türk hukuku tatbik edilir.
Ayrıca 5718 sayılı MÖHUK m. 14/4 uyarınca; geçici tedbir talepleri (tedbir nafakası, müşterek konutun özgülenmesi, velayet tedbirleri vb.) vatandaşlığa bakılmaksızın doğrudan Türk hukukuna tabidir.
3. Türk Hukukuna Göre Boşanma Türleri
Uyuşmazlığa Türk hukukunun uygulanması halinde boşanma iki usulde yürütülür:
- Anlaşmalı Boşanma (TMK m. 166/3): Evlilik en az bir yıl sürmüşse ve taraflar nafaka, tazminat, çocukların velayeti ve mal paylaşımı konularında bir protokol akdetmişlerse, tek celsede boşanma kararı verilebilir.
- Çekişmeli Boşanma (TMK m. 166/1): Taraflar arasında mutabakat sağlanamamışsa, evlilik birliğinin temelinden sarsılması genel sebebine veya kanundaki özel boşanma sebeplerine dayalı olarak dava açılır. Çekişmeli yargılamada tarafların kusur durumunun ispatı; TMK m. 174 kapsamındaki maddi ve manevi tazminat ile TMK m. 175 kapsamındaki yoksulluk nafakası taleplerinin kaderini belirler.
4. Mal Rejiminin Tasfiyesi ve Uluslararası Malvarlığı
- Davaların Ayrılığı: Türk hukukunda boşanma davası ile evlilik içinde edinilen malların tasfiyesi birbirinden bağımsızdır. Mal rejiminin tasfiyesinden doğan artık değere katılma veya değer artış payı alacağı boşanmanın eki (fer’isi) niteliğinde olmayıp, ayrı bir harca tabi müstakil bir dava konusudur.
- Yurtdışındaki Mallar ve İkame Kişisel Mal: Eşlerden birinin evlilik öncesi birikimiyle veya yurtdışındaki şahsi malvarlığının (örneğin kendi ülkesindeki bir taşınmazın) satışı ile finanse edilen varlıklar, TMK m. 220 uyarınca ikame kişisel mal niteliğindedir. Bu varlıkların tasfiyeye dahil edilmemesi için sınır ötesi finansal kayıtların ve banka transfer belgelerinin eksiksiz sunulması gerekir.
5. Duruşmalara Katılmak Zorunlu mudur? (Uzaktan Temsil)
Çekişmeli boşanma davalarında yabancı müvekkillerin Türkiye’ye gelme veya duruşmalara bizzat katılma zorunluluğu bulunmamaktadır.
Yurtdışındaki Türk Konsolosluklarından çıkarılacak veya yabancı noterler huzurunda düzenlenip Apostille şerhi ile onaylanacak özel yetkili boşanma vekâletnamesi sayesinde, sürecin tamamı Türkiye’deki avukatlar tarafından gıyabınızda yürütülebilir. Delillerin sunulması, tanıkların dinlenmesi ve nihai kararın kesinleştirilmesi uzaktan yönetilebilir.
(Not: TMK m. 166/3 kapsamındaki anlaşmalı boşanma davalarında hâkimin tarafların serbest iradelerini bizzat dinlemesi kanuni zorunluluktur).
Hukuki Danışmanlık
Yabancılık unsuru taşıyan aile hukuku uyuşmazlıkları; uluslararası tebligat usulleri, yabancı resmi belgelerin delil niteliği ve yetki itirazları gibi teknik süreçleri barındırır. Hak kaybına uğramamak adına sürecin sınır ötesi uyuşmazlıklarda uzman hukukçular ile yürütülmesi esastır.
02.10.2026
Av. İREM ŞİROLU
